950 εκατ. παραπάνω ΦΠΑ, 20 εκατ. επιδότηση, μια επιστολή στις Βρυξέλλες: χρειάζεται «άδεια» η Ελλάδα για να ξοδέψει τα υπερέσοδά της;
Αν το κράτος εισπράττει περισσότερο ΦΠΑ από την ακρίβεια, μπορεί να τον επιστρέψει χωρίς να ρωτήσει την ΕΕ;
Το κράτος εισέπραξε φέτος, κατά τα στοιχεία του ΥΠΕΘΟ, περίπου 950 εκατ. ευρώ περισσότερο ΦΠΑ από όσο προέβλεπε ο προϋπολογισμός, σε μεγάλο βαθμό επειδή οι τιμές ανέβηκαν. Η επιδότηση στην αντλία για το ντίζελ, που αυξήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου από 10 σε 15 λεπτά για δεκαπέντε μέρες, κοστίζει 20 εκατ. Και ο πρωθυπουργός έστειλε επιστολή στην Πρόεδρο της Επιτροπής ζητώντας «ευελιξία» για να χρησιμοποιηθούν τα υπερέσοδα. Ένα σχόλιο που κυκλοφορεί ευρέως λέει ότι ζητά άδεια για κάτι που ο κανονισμός ήδη επιτρέπει. Διαβάσαμε τον κανονισμό.
Η ετυμηγορία
Εν μέρει: ο κανόνας ήδη εξαιρεί τα έκτακταΑν το κράτος εισπράττει περισσότερο ΦΠΑ από την ακρίβεια, μπορεί να τον επιστρέψει χωρίς να ρωτήσει την ΕΕ;
Ο νέος δημοσιονομικός κανόνας της ΕΕ μετράει τις «καθαρές δαπάνες» αφαιρώντας ήδη τα «έκτακτα και άλλα προσωρινά μέτρα» (Κανονισμός 2024/1263, άρθρο 2 σημ. 2). Για γνήσια έκτακτα μέτρα δεν χρειάζεται άδεια. Το πρόβλημα είναι ότι ποιο μέτρο είναι «έκτακτο» το κρίνει η Επιτροπή, όχι η κυβέρνηση, και μέτρα που επαναλαμβάνονται παύουν να μετράνε έτσι. Γι' αυτό η επιστολή ζητά αλλαγή του κανόνα για όλα τα κράτη, όχι εξαίρεση για την Ελλάδα.
Το σχόλιο έχει δίκιο στο γράμμα του κανονισμού και άδικο στην εφαρμογή του. Το άρθρο 2 αφαιρεί όντως τα έκτακτα μέτρα από τον κανόνα, άρα για ένα γνήσια έκτακτο μέτρο δεν χρειάζεται άδεια από κανέναν. Αλλά τον χαρακτηρισμό τον κάνει η Επιτροπή με τα δικά της κριτήρια, και επιδοτήσεις καυσίμων που ανανεώνονται κάθε δεκαπενθήμερο, fuel pass που επαναλαμβάνεται και επιδόματα που δόθηκαν και πέρσι δύσκολα περνούν ως έκτακτα. Γι' αυτό η επιστολή δεν ζητά εξαίρεση για ένα μέτρο, ζητά να αλλάξει ο κανόνας για όλους, ώστε τα υπερέσοδα ΦΠΑ από την ακρίβεια να ξοδεύονται χωρίς να μετράνε. Αυτό είναι πολιτικό αίτημα προς την Επιτροπή, όχι νομική ανάγκη. Το αν τα 950 εκατ. «πρέπει» να επιστραφούν δεν το απαντά κανένας νόμος: τα έσοδα ΦΠΑ δεν είναι δεσμευμένα για τίποτα. Η σύγκριση με τα 20 εκατ. της επιδότησης είναι σωστή αριθμητικά και πολιτική ως επιχείρημα.
Τα νούμερα
Από τον Ιανουάριο ως τον Αύγουστο ο ΦΠΑ απέδωσε 905 εκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο, και ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης μίλησε για περίπου 950 εκατ. για όλο το έτος. Το ΥΠΕΘΟ δεν έχει πει πόσο από αυτό οφείλεται στις τιμές της ενέργειας και πόσο στην κατανάλωση. Το 2025 έκλεισε με πρωτογενές πλεόνασμα 12,1 δισ. ευρώ (4,9% του ΑΕΠ), έναντι στόχου 9,25 δισ.
Από την αρχή της ενεργειακής κρίσης τον Απρίλιο, το ΥΠΕΘΟ μετράει 1,21 δισ. ευρώ μέτρα, από τα οποία 669 εκατ. χαρακτηρίζει έκτακτα: fuel pass Απριλίου–Μαΐου (113 εκατ.), 150 ευρώ ανά παιδί τον Ιούνιο (232 εκατ.), ενισχύσεις για λιπάσματα, επιδότηση ντίζελ. Η αύξηση της επιδότησης στα 15 λεπτά για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου κοστίζει, κατά τον πρωθυπουργό, 20 εκατ.· τα επιπλέον 5 λεπτά ως τα 20 και τα 10 λεπτά στην αμόλυβδη είναι εκπτώσεις των διυλιστηρίων, όχι δημόσια δαπάνη.
Τι λέει ο κανονισμός
Από το 2024 οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ δουλεύουν με μία «πορεία καθαρών δαπανών»: κάθε κράτος συμφωνεί με το Συμβούλιο πόσο μπορούν να αυξάνονται οι δαπάνες του κάθε χρόνο. Τα έσοδα δεν μετράνε. Αν ο ΦΠΑ αποδώσει περισσότερα, το όριο δαπανών δεν ανεβαίνει. Αυτό είναι ο λόγος που «τα λεφτά υπάρχουν» αλλά «ο δημοσιονομικός χώρος είναι δεδομένος», όπως είπε ο υπουργός τον Σεπτέμβριο.
Το άρθρο 2 σημείο 2 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1263 ορίζει τις «καθαρές δαπάνες» ως τις δημόσιες δαπάνες χωρίς τους τόκους, χωρίς τα διακριτικά μέτρα εσόδων, χωρίς τις δαπάνες προγραμμάτων της ΕΕ, χωρίς το κυκλικό μέρος των επιδομάτων ανεργίας, και χωρίς τα «έκτακτα και άλλα προσωρινά μέτρα». Το σχόλιο έχει δίκιο ως εδώ: ένα γνήσια έκτακτο μέτρο δεν μετράει στο όριο, χωρίς καμία άδεια.
Το κρίσιμο όμως είναι ποιος αποφασίζει τι είναι «έκτακτο». Ο κανονισμός δεν το ορίζει· παραπέμπει στις αρχές που εφαρμόζει η Επιτροπή. Και η πάγια θέση της Επιτροπής είναι ότι ο έκτακτος χαρακτήρας ενός μέτρου «δεν μπορεί να οριστεί με νόμο ή με αυτόνομη απόφαση της κυβέρνησης» και ότι μέτρα που επαναλαμβάνονται ή παρατείνονται παύουν να είναι έκτακτα. Στην κρίση του 2022–2023, το μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών μέτρων των κρατών δεν έγινε δεκτό ως έκτακτο ακριβώς γι' αυτό.
Τι ζητά η επιστολή
Κατά τα δημοσιεύματα, η επιστολή προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν ζητά εξαίρεση για την Ελλάδα. Ζητά δύο πράγματα για όλα τα κράτη-μέλη: να μπορούν να χρησιμοποιούν τα πρόσθετα έσοδα ΦΠΑ που προκύπτουν από απρόβλεπτη άνοδο των τιμών για μέτρα στήριξης, και τα προσωρινά μέτρα στήριξης να εξαιρούνται από τους δημοσιονομικούς υπολογισμούς «ως ένα συγκεκριμένο όριο». Το ίδιο αίτημα πήγε στο Eurogroup της εβδομάδας. Το κείμενο της επιστολής δεν έχει δημοσιευθεί.
Ο κανονισμός δίνει και μια δεύτερη οδό, που η Ελλάδα δεν φαίνεται να ζητά: την εθνική ρήτρα διαφυγής του άρθρου 26, με την οποία το Συμβούλιο, μετά από σύσταση της Επιτροπής, επιτρέπει σε ένα κράτος να αποκλίνει από την πορεία δαπανών όταν «εξαιρετικές περιστάσεις εκτός του ελέγχου του» έχουν μεγάλη επίπτωση στα δημόσια οικονομικά του. Αυτή είναι η «άδεια» με την αυστηρή έννοια, και χρειάζεται απόφαση Συμβουλίου.
Τι προβλέπει ο νόμος
- Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1263, άρθρο 2 σημείο 2 (καθαρές δαπάνες)«Καθαρές δαπάνες» είναι οι δημόσιες δαπάνες χωρίς τους τόκους, τα διακριτικά μέτρα εσόδων, τις δαπάνες προγραμμάτων της Ένωσης που καλύπτονται από ενωσιακά κονδύλια, την εθνική συγχρηματοδότηση, το κυκλικό μέρος των δαπανών για επιδόματα ανεργίας, και τα έκτακτα και άλλα προσωρινά μέτρα. Ο κανόνας μετράει μόνο αυτές.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1263, άρθρο 26 παρ. 1 (εθνική ρήτρα διαφυγής)Μετά από αίτημα κράτους-μέλους και σύσταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο μπορεί μέσα σε τέσσερις εβδομάδες να επιτρέψει απόκλιση από την πορεία καθαρών δαπανών, όταν εξαιρετικές περιστάσεις εκτός του ελέγχου του κράτους έχουν μεγάλη επίπτωση στα δημόσια οικονομικά του και η απόκλιση δεν θέτει σε κίνδυνο τη μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητα.
- ν. 5262/2025 (Κρατικός Προϋπολογισμός 2026)Ο προϋπολογισμός με τον οποίο συγκρίνονται τα υπερέσοδα. Στο αρχείο μας, με τη ψήφο κάθε κόμματος· ψηφίστηκε ονομαστικά στις 16 Δεκεμβρίου 2025.
Στο ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ
Οι νόμοι πίσω από την είδηση, πώς τους ψήφισαν τα κόμματα, και πού να ψάξεις παραπέρα.
ν. 5262 · ψηφίστηκε 16 Δεκεμβρίου 2025
Κύρωση του Κρατικού Προϋπολογισμού οικονομικού έτους 2026
Κυρώνει τον Κρατικό Προϋπολογισμό του οικονομικού έτους 2026, δηλαδή το σύνολο των εσόδων και δαπανών του κράτους για τη χρονιά.
0 Αποτίμηση ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑΤΟΣ: Ουδέτερο / αμφίρροπο
- ΝΔ ΝΑΙ
- ΠΑΣΟΚ ΟΧΙ
- ΣΥΡΙΖΑ ΟΧΙ
- Ανεξάρτητοι ΟΧΙ
- ΚΚΕ ΟΧΙ
- Νέα Αριστερά ΟΧΙ
- Ελληνική Λύση ΟΧΙ
- ΝΙΚΗ ΟΧΙ
- Πλεύση Ελευθερίας ΟΧΙ
Ρώτησε το ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ
Διάβασε ακόμη
- Ο Προϋπολογισμός 2026 → ποιο κόμμα τον ψήφισε, με ονομαστική ψηφοφορία
- Η επιδότηση καυσίμων (30/9) → τι ισχύει νομικά για τα 20 λεπτά στο ντίζελ
nomoprisma.ai
Συμπέρασμα από nomoprisma.ai
Ο νέος κανόνας της ΕΕ έχει μια εγγενή ασυμμετρία που η ελληνική επιστολή σωστά εντοπίζει: όταν η ακρίβεια φουσκώνει τον ΦΠΑ, το κράτος πλουτίζει από την ίδια κρίση που φτωχαίνει τα νοικοκυριά, και ο κανόνας του απαγορεύει να επιστρέψει τη διαφορά, γιατί μετράει μόνο δαπάνες. Το αίτημα να αλλάξει αυτό για όλους είναι λογικό. Το αν θα περάσει, δεν εξαρτάται από την Αθήνα.
Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που η συζήτηση προσπερνά: αν τα 950 εκατ. είναι «δικά μας» για να επιστραφούν, γιατί το κράτος επιλέγει 20 εκατ. επιδότηση για δεκαπέντε μέρες και όχι μόνιμη μείωση φόρου; Η απάντηση είναι ότι η μόνιμη μείωση δεν είναι έκτακτο μέτρο με κανέναν ορισμό, και μετράει στον κανόνα για πάντα. Η επιστολή, με άλλα λόγια, ζητά χώρο για προσωρινά μέτρα ακριβώς επειδή τα μόνιμα δεν χωρούν.
Αυτόματη ανάλυση πάνω στα στοιχεία του θέματος. Δεν είναι νομική συμβουλή.
Πηγές
- Οικονομικός Ταχυδρόμος
- ΤΑ ΝΕΑ
- CNN Greece (η επιστολή)
- energymag (τα 669 εκατ.)
- Το Ποντίκι (Υπουργικό 30/9)
- Powergame (ΕΛΣΤΑΤ πλεόνασμα)
Newsletter · κάθε πρωί
Ο νόμος της ημέρας, στο email σου
Τα μεγάλα θέματα της ημέρας με την ετυμηγορία τους, σε ένα σύντομο email. Δωρεάν. Διαγραφή με ένα κλικ.
Νομική ανάγνωση της επικαιρότητας, όχι νομική συμβουλή. Για όσους εμπλέκονται ισχύει το τεκμήριο αθωότητας και δεν δημοσιεύονται ονόματα ιδιωτών. Βρήκατε λάθος; Πώς διορθώνουμε. Το κείμενο και σε Markdown.
