Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου: το διάταγμα πήγε στο ΣτΕ, τι απαγορεύει και από πότε
Από πότε απαγορεύεται η μηχανότρατα στις Νότιες Κυκλάδες, και ποιος το αποφασίζει;
Τριάντα μήνες μετά την εξαγγελία του Απριλίου 2024, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έστειλε στο Συμβούλιο της Επικρατείας το σχέδιο διατάγματος για το «Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1, Νότιες Κυκλάδες»: πάνω από 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θάλασσας, πάνω από 250 στεριάς, 73 νησιωτικά συμπλέγματα και 196 ζώνες με καθορισμένες χρήσεις. Το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν αποφασίζει αν θα γίνει το πάρκο, ελέγχει αν το διάταγμα είναι νόμιμο. Το ερώτημα για ψαράδες, ιστιοπλόους και νησιώτες είναι τι ακριβώς αλλάζει και πότε.
Η ετυμηγορία
Όχι πριν το ΦΕΚΑπό πότε απαγορεύεται η μηχανότρατα στις Νότιες Κυκλάδες, και ποιος το αποφασίζει;
Το σχέδιο προεδρικού διατάγματος κατατέθηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας στις 16 Οκτωβρίου για την επεξεργασία που απαιτεί το Σύνταγμα. Καμία απαγόρευση δεν ισχύει πριν το διάταγμα υπογραφεί και δημοσιευθεί, και τα περισσότερα μέτρα εξειδικεύονται σε σχέδιο διαχείρισης που θα ακολουθήσει.
Η διαδικασία που ακολουθεί το υπουργείο είναι η προβλεπόμενη: ειδική περιβαλλοντική μελέτη, διαβούλευση, σχέδιο διατάγματος, επεξεργασία από το ΣτΕ, υπογραφή και δημοσίευση. Άρα κανένας περιορισμός δεν είναι σήμερα εκτελεστός και κανένας ψαράς ή σκαφάτος δεν παραβιάζει κάτι. Το ουσιαστικό περιεχόμενο, το ύψος των αποζημιώσεων, το πώς θα ελέγχεται η αγκυροβολία και ποιος θα φυλάει τις ζώνες, δεν είναι στο διάταγμα αλλά στο σχέδιο διαχείρισης, που δεν έχει ακόμη ημερομηνία. Η καθυστέρηση των 30 μηνών είναι πολιτική επιλογή, όχι νομική αναγκαιότητα: ο νόμος δεν θέτει προθεσμία από την εξαγγελία ως το διάταγμα.
Τι έγινε
Κατά την ανακοίνωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας της 19ης Οκτωβρίου, το σχέδιο διατάγματος κατατέθηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου. Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου το είχε υπογράψει, κατά τα δημοσιεύματα, στις 15 Ιουλίου. Το πάρκο περιλαμβάνει τις χερσαίες περιοχές Natura 2000 δώδεκα νησιών (Μήλος, Κίμωλος, Φολέγανδρος, Σίκινος, Σαντορίνη, Ανάφη, Αμοργός, Ηρακλειά, Σχοινούσα, Κουφονήσι, Κίναρος, Λέβιθα) και 18 περιοχές που ήδη ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000.
Τα μέτρα που αναφέρει το υπουργείο: πλήρης απαγόρευση των συρόμενων αλιευτικών εργαλείων που αγγίζουν τον πυθμένα (μηχανότρατες), με αποζημίωση για τους θιγόμενους αλιείς, απαγόρευση αλιείας από 15 Απριλίου ως 31 Μαΐου μέσα σε μισό ναυτικό μίλι από την ακτή, ενσωμάτωση των κανόνων του «Αμοργοράματος» και αντίστοιχων στο ακρωτήρι της Σαντορίνης, σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβολίας πάνω σε λιβάδια Ποσειδωνίας και υφάλους. Η παράκτια αλιεία μικρής κλίμακας, η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία διατηρούνται. Έργα και υποδομές που εξυπηρετούν αποκλειστικά την εθνική άμυνα επιτρέπονται χωρίς περιορισμό.
Το δεύτερο πάρκο, του Ιονίου, «θα ακολουθήσει» κατά το υπουργείο. Οι ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες και των δύο εγκρίθηκαν, κατά τα δημοσιεύματα, στις 29 Δεκεμβρίου 2025. Δεκατρείς περιβαλλοντικές οργανώσεις είχαν προειδοποιήσει ότι οι δεσμεύσεις κινδυνεύουν να μείνουν στα χαρτιά.
Τι λέει ο νόμος για το ποιος αποφασίζει
Ο χαρακτηρισμός προστατευόμενης περιοχής γίνεται με προεδρικό διάταγμα, με πρόταση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ύστερα από ειδική περιβαλλοντική μελέτη που έχει περάσει υποχρεωτικά από δημόσια διαβούλευση και γνώμη της Επιτροπής «Φύση 2000» (άρθρο 21 του ν. 1650/1986, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 47 του ν. 4685/2020). Όταν περιλαμβάνονται στρατιωτικές περιοχές, συμπροτείνει και ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας. Το διάταγμα ορίζει τα όρια, τις ζώνες και τις χρήσεις ανά ζώνη. Οι λεπτομέρειες, όπως οι αποζημιώσεις και η παρακολούθηση, μπαίνουν στο σχέδιο διαχείρισης, που εγκρίνεται με υπουργική απόφαση, κοινή με τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης όταν αφορά αλιεία.
Η στάση στο Συμβούλιο της Επικρατείας δεν είναι επιλογή της κυβέρνησης. Το άρθρο 95 παρ. 1 στοιχείο δ΄ του Συντάγματος αναθέτει στο δικαστήριο «την επεξεργασία όλων των διαταγμάτων που έχουν κανονιστικό χαρακτήρα». Το Ε΄ Τμήμα ελέγχει αν το σχέδιο στηρίζεται σε επαρκή εξουσιοδότηση, αν τηρήθηκε η διαδικασία της μελέτης και της διαβούλευσης και αν οι ρυθμίσεις συμβαδίζουν με το άρθρο 24 του Συντάγματος για το περιβάλλον. Μετά την επεξεργασία, το διάταγμα υπογράφεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Από τότε ισχύει.
Το τουρκικό σκέλος και τι ακολουθεί
Η Τουρκία ανακήρυξε στις 15 Αυγούστου 2026 δύο δικά της «εθνικά θαλάσσια πάρκα», στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο. Το Υπουργείο Εξωτερικών απάντησε την επομένη ότι, στο μέτρο που καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα ή ελληνική υφαλοκρηπίδα, η εγκαθίδρυσή τους είναι παράνομη και «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα». Το ελληνικό σχέδιο αφορά τις Νότιες Κυκλάδες, μακριά από τις περιοχές εκείνες, και η ανακοίνωση του υπουργείου μιλά για «περιοχές της εθνικής μας κυριαρχίας».
Για τον πολίτη: ο ψαράς με μηχανότρατα δεν χάνει τίποτα σήμερα, αλλά η απαγόρευση έρχεται με αποζημίωση που θα ορίσει το σχέδιο διαχείρισης. Ο ιστιοπλόος θα δει τους περιορισμούς αγκυροβολίας σταδιακά και ανά ζώνη. Ο κάτοικος των νησιών κρατά την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία και την παράκτια αλιεία. Χρονοδιάγραμμα για τη γνωμοδότηση του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν έχει ανακοινωθεί.
Τι προβλέπει ο νόμος
- ν. 1650/1986, άρθρο 21, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 47 του ν. 4685/2020Οι προστατευόμενες περιοχές χαρακτηρίζονται με προεδρικό διάταγμα, με πρόταση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από γνώμη της Επιτροπής «Φύση 2000», με βάση ειδική περιβαλλοντική μελέτη που τίθεται υποχρεωτικά σε δημόσια διαβούλευση. Το διάταγμα ορίζει τα όρια, τις ζώνες και τις χρήσεις γης και δραστηριότητες ανά ζώνη. Το σχέδιο διαχείρισης, με τα μέτρα, τους όρους και τους περιορισμούς, εγκρίνεται με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κοινή με τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης όταν περιλαμβάνει αλιεία.
- Σύνταγμα, άρθρο 95 παρ. 1 στοιχείο δ΄Στην αρμοδιότητα του Συμβουλίου της Επικρατείας ανήκει «η επεξεργασία όλων των διαταγμάτων που έχουν κανονιστικό χαρακτήρα». Το σχέδιο διατάγματος δεν μπορεί να υπογραφεί πριν περάσει από αυτόν τον έλεγχο νομιμότητας.
Στο ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ
Οι νόμοι πίσω από την είδηση, πώς τους ψήφισαν τα κόμματα, και πού να ψάξεις παραπέρα.
ν. 5196 · ψηφίστηκε 8 Μαΐου 2025
Κύρωση της Συμφωνίας υπό τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας σχετικά με τη διατήρηση και τη βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας…
Κυρώνεται η Συμφωνία BBNJ υπό τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, για τη διατήρηση και βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέραν εθνικής δικαιοδοσίας, με ρυθμίσεις για τους θαλάσσιους γενετικούς πόρους, τον δίκαιο καταμερισμό…
+2 Αποτίμηση ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑΤΟΣ: Ελαφρώς θετικό
- ΝΔ ΝΑΙ
- ΠΑΣΟΚ ΝΑΙ
- ΣΥΡΙΖΑ ΝΑΙ
- ΚΚΕ ΟΧΙ
- Ελληνική Λύση ΠΑΡΩΝ
- Νέα Αριστερά ΝΑΙ
- ΝΙΚΗ ΠΑΡΩΝ
- Πλεύση Ελευθερίας ΠΑΡΩΝ
- Σπαρτιάτες ΠΑΡΩΝ
ν. 5336 · ψηφίστηκε 25 Σεπτεμβρίου 2026
Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του Αλιευτικού Κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών…
Αναμορφώνει τον Αλιευτικό Κώδικα: νέο εθνικό σύστημα ελέγχου αλιείας με επιθεωρητές και μητρώο παραβάσεων, αυστηρότερες κυρώσεις για παράνομη αλιεία, διαδικασίες δέσμευσης και κατάσχεσης. Περιλαμβάνει ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος και το…
+2 Αποτίμηση ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑΤΟΣ: Ελαφρώς θετικό
- ΝΔ ΝΑΙ
- ΠΑΣΟΚ ΟΧΙ
- ΣΥΡΙΖΑ ΟΧΙ
- ΚΚΕ ΟΧΙ
- Ελληνική Λύση ΟΧΙ
- Νέα Αριστερά ΟΧΙ
- Πλεύση Ελευθερίας ΟΧΙ
- ΝΙΚΗ ΟΧΙ
- Σπαρτιάτες ΟΧΙ
Ρώτησε το ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ
Διάβασε ακόμη
- Ρώτησε για τον ν. 4685/2020 → ο νόμος για τον εκσυγχρονισμό της περιβαλλοντικής νομοθεσίας που όρισε πώς χαρακτηρίζονται τα πάρκα
- Κύκλος ζωής: ποιος νόμος αλλάζει ποιον → ο ν. 1650/1986 για το περιβάλλον είναι από τους νόμους που η Βουλή ξαναγράφει συνεχώς
nomoprisma.ai
Συμπέρασμα από nomoprisma.ai
Το νομικό ενδιαφέρον της κατάθεσης στο ΣτΕ είναι ότι από εδώ και πέρα το σχέδιο κρίνεται από δικαστές, όχι από υπουργούς: αν το δικαστήριο βρει ότι ζώνες ή εξαιρέσεις, όπως η πλήρης εξαίρεση των αμυντικών έργων, δεν τεκμηριώνονται από την περιβαλλοντική μελέτη, το σχέδιο γυρίζει πίσω. Αυτό έχει συμβεί σε παλαιότερα διατάγματα προστατευόμενων περιοχών και είναι ο λόγος που τα υπουργεία προτιμούν συχνά τον δρόμο του νόμου αντί του διατάγματος.
Η πραγματική δοκιμασία του πάρκου θα είναι το σχέδιο διαχείρισης και η φύλαξη. Ένα διάταγμα που απαγορεύει τη μηχανότρατα σε 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα χωρίς σκάφη ελέγχου και χωρίς ορισμένη αποζημίωση παράγει χαρτί, όχι προστασία. Ο αναγνώστης που θέλει να παρακολουθήσει το θέμα ας κρατήσει δύο ημερομηνίες: τη δημοσίευση του διατάγματος στο ΦΕΚ και την υπουργική απόφαση για το σχέδιο διαχείρισης.
Αυτόματη ανάλυση πάνω στα στοιχεία του θέματος. Δεν είναι νομική συμβουλή.
Πηγές
Newsletter · κάθε πρωί
Ο νόμος της ημέρας, στο email σου
Τα μεγάλα θέματα της ημέρας με την ετυμηγορία τους, σε ένα σύντομο email. Δωρεάν. Διαγραφή με ένα κλικ.
Νομική ανάγνωση της επικαιρότητας, όχι νομική συμβουλή. Για όσους εμπλέκονται ισχύει το τεκμήριο αθωότητας και δεν δημοσιεύονται ονόματα ιδιωτών. Βρήκατε λάθος; Πώς διορθώνουμε. Το κείμενο και σε Markdown.
