Διαβατά: καπνός πάνω από τη Θεσσαλονίκη, ποιος πληρώνει και ποιος ελέγχει τη μονάδα που καίγεται
Όταν ο καπνός από μια βιομηχανική φωτιά σκεπάζει μια πόλη, ποιος είναι υπεύθυνος και τι δικαιούμαι να ξέρω;
Από τις 4 τα ξημερώματα της Δευτέρας καίγεται υπαίθριος χώρος μονάδας ανακύκλωσης στη βιομηχανική περιοχή των Διαβατών, ανάμεσα στην παλιά εθνική οδό, τα διυλιστήρια και την Εγνατία. Πλαστικά και ογκώδη υλικά τροφοδότησαν ένα μαύρο σύννεφο που έφτασε σχεδόν σε όλη τη Θεσσαλονίκη. Η Πυροσβεστική επιχείρησε με 18 πυροσβέστες και έξι οχήματα, ο Δήμος Δέλτα έστειλε υδροφόρες και μηχανήματα, και γύρω στις 7:30 η φωτιά τέθηκε υπό έλεγχο χωρίς ορατές φλόγες, αλλά με καπνό. Ως τις 9 το πρωί δεν βρήκαμε δημόσια ανακοίνωση για μετρήσεις της ατμόσφαιρας ή συστάσεις προς τους κατοίκους. Το τι προβλέπει ο νόμος για το «μετά» είναι πιο συγκεκριμένο από όσο δείχνει το πρωί.
Η ετυμηγορία
Ο ρυπαίνων πληρώνει, αν βρεθείΌταν ο καπνός από μια βιομηχανική φωτιά σκεπάζει μια πόλη, ποιος είναι υπεύθυνος και τι δικαιούμαι να ξέρω;
Ο νόμος βάζει το κόστος της ρύπανσης στον φορέα εκμετάλλευσης και προβλέπει πρόστιμο από 500 έως 40 εκατομμύρια ευρώ, ανάλογα με τη σοβαρότητα, συν ποινικές κυρώσεις αν τεθεί σε κίνδυνο η υγεία. Όλα όμως προϋποθέτουν ότι μια αρχή θα διαπιστώσει παράβαση, και αυτό δεν έχει γίνει ακόμη.
Νομικά, το «ποιος πληρώνει» έχει απάντηση πριν βρεθεί η αιτία: ο φορέας εκμετάλλευσης της μονάδας, για την αποκατάσταση και για όποιο πρόστιμο βεβαιωθεί, εκτός αν αποδείξει ότι η ζημία προήλθε από τρίτο ή από συμμόρφωση σε εντολή αρχής. Το «ποιος ευθύνεται ποινικά» μένει ανοιχτό ως το πόρισμα της Πυροσβεστικής και την αυτοψία της Περιφέρειας: η τήρηση ή όχι των περιβαλλοντικών όρων αποθήκευσης είναι αυτό που χωρίζει το ατύχημα από το άρθρο 28. Το κενό που βλέπει ο πολίτης είναι άλλο: ο νόμος ορίζει ποιος πληρώνει μετά, αλλά δεν υποχρεώνει κανέναν να του πει, μέσα στις ώρες που ανέπνεε τον καπνό, τι είχε μέσα.
Τι έγινε
Η φωτιά ξέσπασε σε αποθηκευμένα ανακυκλώσιμα υλικά, κυρίως πλαστικά και ογκώδη, σε εγκατάσταση που κατά τα δημοσιεύματα απέχει από κατοικίες και από άλλες επιχειρήσεις. Η κατάσβεση τέτοιων εστιών θέλει μεγάλες ποσότητες νερού και χωματουργικά μηχανήματα για να ανοίξουν οι σωροί, γι' αυτό ο καπνός συνεχίζεται ώρες μετά τον έλεγχο.
Η αιτία δεν έχει ανακοινωθεί από την Πυροσβεστική. Ό,τι γράφεται για σπινθήρες είναι πληροφορία, όχι πόρισμα. Μέχρι να υπάρξει πόρισμα, το ποιος ευθύνεται είναι ερώτημα χωρίς νομική απάντηση, το ποιος πληρώνει όμως έχει.
Τι λέει ο νόμος για το κόστος
Η βασική αρχή είναι «ο ρυπαίνων πληρώνει» και ισχύει στην Ελλάδα μέσω του ΠΔ 148/2009, που μετέφερε την Οδηγία 2004/35: ο φορέας εκμετάλλευσης που προκαλεί περιβαλλοντική ζημία ή άμεση απειλή ζημίας είναι οικονομικά υπεύθυνος για τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης. Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί υπαιτιότητα για τις δραστηριότητες του παραρτήματος του διατάγματος, στις οποίες ανήκει η διαχείριση αποβλήτων. Το άρθρο 13 δίνει σε κάθε πολίτη που επηρεάζεται το δικαίωμα να ζητήσει από την αρμόδια αρχή να δράσει.
Το διοικητικό πρόστιμο προβλέπεται στο άρθρο 30 του ν. 1650/1986, όπως το αντικατέστησε το άρθρο 21 του ν. 4014/2011: από 500 έως 40.000.000 ευρώ, σε τέσσερις κατηγορίες σοβαρότητας που δένονται και με τον τζίρο της επιχείρησης (έως 0,5% για χαμηλή, έως 10% για πολύ σημαντική). Το επιβάλλει ο Περιφερειάρχης ως 200.000 ευρώ, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση από 200.000 ως 500.000 και το Υπουργείο Περιβάλλοντος πάνω από αυτό. Η υποτροπή και το ιστορικό συμμόρφωσης βαραίνουν, η συνεργασία ελαφρύνει. Για να επιβληθεί δεν απαιτείται να αποδειχθεί βλάβη στην υγεία, αρκεί η ρύπανση ή η παράβαση των περιβαλλοντικών όρων της άδειας.
Υπάρχει και ποινικό σκέλος, το άρθρο 28 του ίδιου νόμου: φυλάκιση τριών μηνών έως δύο ετών για όποιον προκαλεί ρύπανση κατά παράβαση του νόμου ή λειτουργεί χωρίς την απαιτούμενη άδεια, ως ένα έτος αν είναι από αμέλεια, τουλάχιστον ένα έτος αν από το είδος ή την ποσότητα των ρύπων προκλήθηκε κίνδυνος θανάτου ή βαριάς βλάβης, και κάθειρξη ως δέκα έτη αν επήλθε. Ο καπνός από πλαστικά είναι ακριβώς το «είδος ρύπου» που κρίνει το αν μια φωτιά είναι ατύχημα ή αδίκημα.
Τι δικαιούται να ξέρει ο κάτοικος
Κάθε μονάδα ανακύκλωσης λειτουργεί με Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ν. 4014/2011), που ορίζει πώς αποθηκεύονται τα υλικά, σε τι αποστάσεις, με τι μέτρα πυροπροστασίας. Ο έλεγχος αν τηρήθηκαν ανήκει στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και στους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος του Υπουργείου. Η έκθεση αυτοψίας είναι δημόσιο έγγραφο.
Για την ατμόσφαιρα, η Περιφέρεια διαθέτει σταθμούς μέτρησης στη δυτική Θεσσαλονίκη και η Πολιτική Προστασία έχει τον μηχανισμό του 112 για συστάσεις (κλειστά παράθυρα, αποφυγή εξωτερικής δραστηριότητας). Το ότι ως το πρωί δεν υπήρχε ανακοίνωση με μετρήσεις δεν παραβιάζει κάποια ρητή προθεσμία, αλλά αφήνει τον κάτοικο να κρίνει μόνος του τι ανέπνευσε. Αν αισθανθεί συμπτώματα, η καταγραφή τους στο νοσοκομείο ή στον γιατρό είναι το έγγραφο που θα χρειαστεί σε οποιαδήποτε μεταγενέστερη αξίωση.
Τι προβλέπει ο νόμος
- ν. 1650/1986, άρθρο 30 (όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 21 ν. 4014/2011)Διοικητικό πρόστιμο από 500 έως 40.000.000 ευρώ για ρύπανση ή παράβαση περιβαλλοντικών όρων, σε τέσσερις κατηγορίες σοβαρότητας με ανώτατο όριο ποσοστό του τζίρου (0,5% έως 10%). Επιβάλλεται από τον Περιφερειάρχη ως 200.000 €, την Αποκεντρωμένη Διοίκηση ως 500.000 €, το Υπουργείο Περιβάλλοντος πάνω από αυτό. Κριτήρια: σοβαρότητα, διάρκεια, υποτροπή, ιστορικό συμμόρφωσης, όφελος από την παράβαση.
- ν. 1650/1986, άρθρο 28 (όπως ισχύει μετά τον ν. 4042/2012)Φυλάκιση 3 μηνών έως 2 ετών και χρηματική ποινή για πρόκληση ρύπανσης κατά παράβαση του νόμου ή λειτουργία χωρίς την απαιτούμενη άδεια. Ως 1 έτος αν από αμέλεια. Τουλάχιστον 1 έτος αν από το είδος ή την ποσότητα των ρύπων προκλήθηκε κίνδυνος θανάτου ή βαριάς σωματικής βλάβης. Κάθειρξη ως 10 έτη αν επήλθε βαριά βλάβη ή θάνατος.
- ΠΔ 148/2009 (Οδηγία 2004/35/ΕΚ, περιβαλλοντική ευθύνη)Ο φορέας εκμετάλλευσης που προκαλεί περιβαλλοντική ζημία ή άμεση απειλή ζημίας είναι οικονομικά υπεύθυνος για τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης. Κάθε πρόσωπο που επηρεάζεται μπορεί να ζητήσει από την αρμόδια αρχή να αναλάβει δράση (άρθρο 13).
Στο ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ
Οι νόμοι πίσω από την είδηση, πώς τους ψήφισαν τα κόμματα, και πού να ψάξεις παραπέρα.
ν. 5214 · ψηφίστηκε 25 Ιουνίου 2025
Πλαίσιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας: Διατάξεις για την πολιτική προστασία και το Πυροσβεστικό Σώμα
Ενισχύεται η πολιτική προστασία και το Πυροσβεστικό Σώμα: θεσπίζεται Εθνικός Χάρτης Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών που κατατάσσει γεωχωρικά όλους τους δήμους, ανασυγκροτείται η Επιτροπή Εκτίμησης Κινδύνου με τον Αρχηγό του Πυροσβεστικού και…
0 Αποτίμηση ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑΤΟΣ: Ουδέτερο / αμφίρροπο
- ΝΔ ΝΑΙ
- ΠΑΣΟΚ ΟΧΙ
- ΣΥΡΙΖΑ ΟΧΙ
- ΚΚΕ ΟΧΙ
- Ελληνική Λύση ΟΧΙ
- Νέα Αριστερά ΟΧΙ
- ΝΙΚΗ ΟΧΙ
- Πλεύση Ελευθερίας ΟΧΙ
ν. 5151 · ψηφίστηκε 1 Νοεμβρίου 2024
Ρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό της διαχείρισης αποβλήτων, τη βελτίωση του πλαισίου εξοικονόμησης ενέργειας, την ανάπτυξη των έργων ενέργειας και…
Εκσυγχρονίζεται η διαχείριση αποβλήτων με ενοποίηση των ΦοΔΣΑ σε τέσσερις περιφέρειες και μεταφορά αρμοδιοτήτων διαχείρισης αστικών αποβλήτων από τους ΟΤΑ στον γενικό γραμματέα του Υπουργείου Περιβάλλοντος. Περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για την εξοικονόμηση…
-1 Αποτίμηση ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑΤΟΣ: Οριακά αρνητικό
- ΝΔ ΝΑΙ
- ΠΑΣΟΚ ΟΧΙ
- ΣΥΡΙΖΑ ΟΧΙ
- ΚΚΕ ΟΧΙ
- Ανεξάρτητοι ΟΧΙ
- Ελληνική Λύση ΟΧΙ
- Νέα Αριστερά ΟΧΙ
- ΝΙΚΗ ΟΧΙ
- Σπαρτιάτες ΟΧΙ
- Πλεύση Ελευθερίας ΟΧΙ
Ρώτησε το ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ
Διάβασε ακόμη
- Ψιλά γράμματα: τροπολογίες για απόβλητα → τι μπήκε σε άσχετα νομοσχέδια για την ανακύκλωση και τους φορείς διαχείρισης
- Τι σου χρωστάει το κράτος → υπουργικές αποφάσεις για περιβάλλον και απόβλητα που ο νόμος υποσχέθηκε και δεν έχουν εκδοθεί
nomoprisma.ai
Συμπέρασμα από nomoprisma.ai
Οι φωτιές σε μονάδες ανακύκλωσης επαναλαμβάνονται στην Ελλάδα με την ίδια μορφή: υπαίθριοι σωροί πλαστικών, νυχτερινή ώρα, καπνός πάνω από αστικό κέντρο, ανακοίνωση «υπό έλεγχο» το πρωί. Το νομικό οπλοστάσιο, πρόστιμο ως 40 εκατομμύρια και κάθειρξη ως δέκα χρόνια, είναι από τα αυστηρότερα της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Η επανάληψη δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι το ύψος της ποινής αλλά ο έλεγχος πριν από τη φωτιά: πόσες αυτοψίες γίνονται στις μονάδες για τους όρους αποθήκευσης, και πόσα από τα πρόστιμα εισπράττονται.
Για τον κάτοικο της δυτικής Θεσσαλονίκης, το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι έχει περισσότερα δικαιώματα από όσα του προσφέρονται αυτόματα. Μπορεί να ζητήσει από την Περιφέρεια τις μετρήσεις της ημέρας και την έκθεση αυτοψίας, μπορεί να ζητήσει εγγράφως, με βάση το ΠΔ 148/2009, να ληφθούν μέτρα αποκατάστασης, και μπορεί να απαιτήσει να δημοσιευθεί το πόρισμα για την αιτία. Τίποτα από αυτά δεν θα γίνει μόνο του, αλλά τίποτα δεν απαιτεί δικηγόρο.
Αυτόματη ανάλυση πάνω στα στοιχεία του θέματος. Δεν είναι νομική συμβουλή.
Πηγές
Newsletter · κάθε πρωί
Ο νόμος της ημέρας, στο email σου
Τα μεγάλα θέματα της ημέρας με την ετυμηγορία τους, σε ένα σύντομο email. Δωρεάν. Διαγραφή με ένα κλικ.
Νομική ανάγνωση της επικαιρότητας, όχι νομική συμβουλή. Για όσους εμπλέκονται ισχύει το τεκμήριο αθωότητας και δεν δημοσιεύονται ονόματα ιδιωτών. Βρήκατε λάθος; Πώς διορθώνουμε. Το κείμενο και σε Markdown.
