Κειμήλια από τη Βουλγαρία, λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ προς τη Σόφια: τι επιτρέπει ο νόμος

Το Σάββατο 3 Οκτωβρίου υπογράφεται στη Θεσσαλονίκη η συμφωνία με την οποία επιστρέφουν στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που μεταφέρθηκαν στη Σόφια το 1917, και η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα οστά που έχουν ταυτοποιηθεί ως του Τσάρου Σαμουήλ. Η «Εστία» ζητά από τον πρωθυπουργό να μην υπογράψει, κάνοντας λόγο για άνιση ανταλλαγή. Το νομικό ερώτημα είναι αν και πώς μπορεί το Δημόσιο να παραχωρήσει ευρήματα ανασκαφής που ανήκουν σε αυτό.

Η ετυμηγορία

Προβλέπεται από τον νόμο

Μπορεί η Ελλάδα να δώσει ευρήματα ανασκαφής σε άλλη χώρα, και με ποια διαδικασία;

Ο Κώδικας Πολιτιστικής Κληρονομιάς επιτρέπει ανταλλαγή μνημείων του Δημοσίου με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού, μετά από γνώμη του Συμβουλίου και υπό όρους. Η πολιτική κρίση για το αν η ανταλλαγή είναι δίκαιη είναι άλλο ζήτημα.

Νομικά η ανταλλαγή στέκει: ο Κώδικας Πολιτιστικής Κληρονομιάς προβλέπει ρητά ανταλλαγή μνημείων του Δημοσίου με αγαθά άλλων κρατών, με απόφαση του Υπουργού και γνώμη του Συμβουλίου. Οι όροι ταιριάζουν στην περίπτωση: τα οστά ενός Βούλγαρου ηγεμόνα έχουν σημασία κυρίως για τη Βουλγαρία, και επιστρέφουν εκκλησιαστικά κειμήλια ελληνικών μονών. Δημόσια δεν έχει παρουσιαστεί η γνώμη του Συμβουλίου, που είναι προϋπόθεση. Το αν η ανταλλαγή είναι δίκαιη, με δεδομένα όσα δεν επιστρέφουν, είναι πολιτική και όχι νομική κρίση.

Τι προβλέπει η συμφωνία

Επιστρέφουν 48 κειμήλια από τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και τη Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Φυλάσσονταν στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Σόφιας. Θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου και μετά θα γυρίσουν στις μονές τους.

Η Ελλάδα παραδίδει τα οστά και το ανθρωπολογικό υλικό που βρέθηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες, που έχουν ταυτοποιηθεί ως του Βούλγαρου ηγεμόνα Σαμουήλ (997–1014). Κατά τα δημοσιεύματα, το κείμενο το υπογράφουν οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών, παρουσία του πρωθυπουργού και του Προέδρου της Βουλγαρίας.

Η αντίδραση

Η «Εστία» υποστηρίζει ότι η Βουλγαρία αφαίρεσε χιλιάδες κειμήλια και χειρόγραφα από την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, και ότι μόνο από τη Μονή Εικοσιφοίνισσας χάθηκαν εκατοντάδες. Θεωρεί ότι τα 48 έπρεπε να είχαν επιστραφεί βάσει διεθνών συνθηκών, χωρίς αντάλλαγμα. Σημειώνει ότι ανάλογη συμφωνία είχε απορριφθεί το 2013.

Τι λέει ο νόμος

Κατά τον Κώδικα Πολιτιστικής Κληρονομιάς, τα κινητά μνημεία έως το 1453 ανήκουν στο Δημόσιο και είναι εκτός συναλλαγής: δεν πωλούνται ούτε χαρίζονται. Η εξαγωγή μνημείων απαγορεύεται κατά κανόνα.

Ο ίδιος Κώδικας όμως προβλέπει ρητά εξαίρεση: την ανταλλαγή δημοσιευμένων κινητών μνημείων του Δημοσίου με πολιτιστικά αγαθά ίσης σημασίας άλλων κρατών, με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού μετά από γνώμη του Συμβουλίου. Προϋποθέσεις: τα μνημεία που δίνονται να μην έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά και να μην πλήττονται οι συλλογές των ελληνικών μουσείων.

Τι προβλέπει ο νόμος

1. ν. 4858/2021 (Κώδικας Πολιτιστικής Κληρονομιάς), άρθρο 21 παρ. 1Τα αρχαία κινητά μνημεία έως το 1453 ανήκουν στο Δημόσιο κατά κυριότητα και νομή, δεν αποκτώνται με χρησικτησία και είναι εκτός συναλλαγής.
2. ν. 4858/2021, άρθρο 34 παρ. 1Η εξαγωγή μνημείων από την Ελληνική Επικράτεια απαγορεύεται, εκτός από τις περιπτώσεις που ορίζει ο Κώδικας.
3. ν. 4858/2021, άρθρο 25 παρ. 2Με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού, μετά από εισήγηση της Υπηρεσίας και γνώμη του Συμβουλίου, επιτρέπεται η ανταλλαγή δημοσιευμένων κινητών μνημείων του Δημοσίου με πολιτιστικά αγαθά ίσης σημασίας άλλων κρατών, αν δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία για την πολιτιστική κληρονομιά της Χώρας και δεν πλήττονται οι ελληνικές συλλογές.

Στο ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ

Οι νόμοι πίσω από την είδηση, πώς τους ψήφισαν τα κόμματα, και πού να ψάξεις παραπέρα.

Ρώτησε το ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ

Τι προβλέπει ο νόμος για την προστασία των αρχαιοτήτων και των μνημείων;Ποιες διεθνείς συμφωνίες για πολιτιστικά αγαθά κύρωσε η Βουλή;

Διάβασε ακόμη

• Νόμοι για τον πολιτισμό → όσα ψήφισε η Βουλή για μνημεία και μουσεία
• Διεθνείς συμβάσεις → ποιες συμφωνίες κυρώθηκαν και πώς ψήφισαν τα κόμματα

nomoprisma.ai

Συμπέρασμα από nomoprisma.ai

Η συμφωνία ακολουθεί την ίδια λογική που προβάλλει η Ελλάδα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα: τα πολιτιστικά αγαθά ανήκουν στον τόπο και στον λαό με τον οποίο συνδέονται. Αυτό της δίνει συνέπεια διεθνώς, και τα 48 κειμήλια γυρίζουν σε μοναστήρια που υπάρχουν και λειτουργούν ακόμη.

Η κριτική όμως αγγίζει κάτι πραγματικό. Αν η συμφωνία παρουσιαστεί ως «κλείσιμο» του ζητήματος, μπορεί να αποδυναμώσει τη διεκδίκηση των υπόλοιπων κειμηλίων. Η δημοσιοποίηση του κειμένου και της γνώμης του Συμβουλίου θα απαντούσε στο αν η Ελλάδα διατηρεί ρητά το δικαίωμα να ζητήσει και τα υπόλοιπα.

Αυτόματη ανάλυση πάνω στα στοιχεία του θέματος. Δεν είναι νομική συμβουλή.

Πηγές

1. alfavita
2. iefimerida
3. Εστία
4. ΤΑ ΝΕΑ

Newsletter · κάθε πρωί

Ο νόμος της ημέρας, στο email σου

Τα μεγάλα θέματα της ημέρας με την ετυμηγορία τους, σε ένα σύντομο email. Δωρεάν. Διαγραφή με ένα κλικ.

Το email σου Γράψου

Θα σου στείλουμε ένα email επιβεβαίωσης. Απόρρητο

Νομική ανάγνωση της επικαιρότητας, όχι νομική συμβουλή. Για όσους εμπλέκονται ισχύει το τεκμήριο αθωότητας και δεν δημοσιεύονται ονόματα ιδιωτών. Βρήκατε λάθος; Πώς διορθώνουμε. Το κείμενο και σε Markdown.