Κυψέλη: ποιος πληρώνει τις ρωγμές κατά τον νόμο, και ποιος αποφασίζει για τον μετροπόντικα

Πρωτοσέλιδο της Τρίτης: «4 φορές αγνόησαν το σήμα κινδύνου». Τη Δευτέρα το Υπουργείο Υποδομών, η Ελληνικό Μετρό και η κοινοπραξία της Γραμμής 4 είπαν ότι δεν έγινε «λάθος», ότι φταίει η γεωλογία, και ότι οι επισκευές ξεκινούν τώρα. Την Παρασκευή είχε δημοσιευθεί επιστολή της Ελληνικό Μετρό από τον Μάιο που γράφει το αντίθετο για τον ανάδοχο. Στο μεταξύ οι κάτοικοι κέρδισαν στο δικαστήριο το δικαίωμα να δουν τα έγγραφα. Κοιτάξαμε τι λέει ο νόμος για τα δημόσια έργα: ποιος ευθύνεται για ζημιές σε τρίτους, τι δικαιούται ο ιδιοκτήτης που βλέπει ρωγμές, και ποιος έχει τον τελευταίο λόγο για τον μετροπόντικα.

Η ετυμηγορία

Ευθύνη αναδόχου, εποπτεία Δημοσίου

Ποιος πληρώνει τις ρωγμές στα σπίτια της Κυψέλης, και ποιος αποφασίζει αν θα ξαναδουλέψει ο μετροπόντικας;

Ο ν. 4412/2016, άρθρο 138, βάζει στον ανάδοχο «την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη για κάθε ζημία που προκαλείται προς οιονδήποτε» και την υποχρέωση να προστατεύει τις υπάρχουσες κατασκευές. Το υπουργείο δήλωσε στις 12/10 ότι οι επισκευές στα σπίτια ξεκινούν με δαπάνη της κοινοπραξίας. Τα έγγραφα για τις καθιζήσεις τα πήραν οι κάτοικοι με προσωρινή διαταγή του Πρωτοδικείου στις 8/10. Την επανεκκίνηση εγκρίνει η Ελληνικό Μετρό, που επιβλέπει το έργο, με γνώμη ανεξάρτητης επιτροπής.

Στο ποιος πληρώνει τις ζημιές ο νόμος δεν αφήνει περιθώριο: ο ανάδοχος, με πλήρη και αποκλειστική ευθύνη, και η δήλωση του υπουργείου για επισκευές με δαπάνη της κοινοπραξίας απλώς το επαναλαμβάνει. Στο ποιος πληρώνει την καθυστέρηση του έργου η απάντηση εξαρτάται από το αν το έδαφος ήταν «μη αναμενόμενο» ή γνωστό από τον διαγωνισμό, και η επιστολή της 6ης Μαΐου λέει το δεύτερο, ενώ η δημόσια θέση από τον Ιούλιο λέει το πρώτο. Οι κάτοικοι έχουν πλέον από το δικαστήριο τα έγγραφα που θα το δείξουν. Η επανεκκίνηση είναι απόφαση της Ελληνικό Μετρό, και η επιτροπή που ανακοινώθηκε είναι δέσμευση, όχι διάταξη.

Τι έγινε, με ημερομηνίες

Τον Απρίλιο δρόμοι της Κυψέλης γέμισαν λάσπη από τη διάνοιξη της σήραγγας της Γραμμής 4. Κατά την επιστολή που δημοσίευσε η Εφημερίδα των Συντακτών, η κοινοπραξία ΑΒΑΞ-Ghella-Alstom σταμάτησε τον μετροπόντικα στις 23 Απριλίου και την επομένη απέδωσε το πρόβλημα στο έδαφος, σε παλιά πηγάδια και βόθρους και στη μικρή απόσταση της σήραγγας από τα κτίρια. Στις 6 Μαΐου ο τότε διευθυντής του έργου της Ελληνικό Μετρό απάντησε ότι οι γεωλογικές συνθήκες ήταν γνωστές από τον διαγωνισμό και ότι ο ανάδοχος έπρεπε να είχε προσαρμόσει τις μελέτες του, και κατέγραψε συμβάντα «σε 18 από τα 24 κτίρια» του τμήματος. Η Ελληνικό Μετρό ανακοίνωσε δημόσια τη διακοπή στις 15 Ιουλίου, με ημερομηνία 8 Μαΐου και αιτιολογία τις «μη αναμενόμενες» συνθήκες του υπεδάφους.

Στις 8 Οκτωβρίου ο Πρόεδρος Υπηρεσίας του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών έκανε δεκτή την αίτηση προσωρινής διαταγής κατοίκων: η Ελληνικό Μετρό και η κοινοπραξία πρέπει να τους δώσουν τις πραγματογνωμοσύνες για την ασφαλή επανεκκίνηση, το ημερολόγιο του έργου, τις καταγραφές καθιζήσεων και τις μελέτες τρωτότητας των κτιρίων. Ο Δήμος Αθηναίων και ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών παρενέβησαν υπέρ των κατοίκων.

Στις 12 Οκτωβρίου το υπουργείο ενημέρωσε: 87 κτίρια στη ζώνη επιρροής, 35 ελεγμένα, 20 με ζημιές, όρια συναγερμού ξεπεράστηκαν αρχικά σε 14 και μετά σε άλλα 6, ο μετροπόντικας σταματημένος από τις 8 Μαΐου και, κατά την ίδια ενημέρωση, είχε σταματήσει τουλάχιστον τέσσερις φορές από τον Φεβρουάριο. Οι επισκευές ξεκινούν αμέσως μετά τις πρώτες ενδιάμεσες εκθέσεις του ΤΕΕ, με δαπάνη και εκτέλεση από την κοινοπραξία, και οι τελικές εκθέσεις αναμένονται ως το τέλος του έτους. Ο υπουργός Υποδομών Χρίστος Δήμας είπε ότι «σε καμία περίπτωση δεν υπάρχει θέμα εγκατάλειψης των κτιρίων» και ότι η επανεκκίνηση θα γίνει μόνο αν ανεξάρτητη επιτροπή κρίνει επαρκή τα μέτρα.

Ποιος πληρώνει, κατά τον νόμο

Ο νόμος για τις δημόσιες συμβάσεις, ν. 4412/2016, άρθρο 138, είναι σαφής στο ποιος ευθύνεται. Η παρ. 9 γράφει ότι «ο ανάδοχος υπέχει την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη για κάθε ζημία που προκαλείται προς οιονδήποτε» από την εκτέλεση του έργου, και ότι οφείλει να εκπονεί με ευθύνη του τις μελέτες ασφαλείας και να παίρνει μέτρα προστασίας κατά το Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας. Η παρ. 15 τον υποχρεώνει «να προστατεύει τις υπάρχουσες κατασκευές και εκμεταλλεύσεις από κάθε βλάβη ή διακοπή λειτουργίας τους». Η παρ. 7 βάζει στις δαπάνες του αναδόχου «τις δαπάνες αποζημιώσεων ζημιών στο προσωπικό του, στον κύριο του έργου ή σε οποιονδήποτε τρίτο».

Άρα η δήλωση του υπουργείου ότι η κοινοπραξία επισκευάζει με δική της δαπάνη δεν είναι παραχώρηση, είναι ο νόμος. Το ανοιχτό ερώτημα είναι άλλο: ποιος πληρώνει τη διακοπή του έργου. Αν το έδαφος ήταν «μη αναμενόμενο», ο ανάδοχος μπορεί να ζητήσει αποζημίωση από το Δημόσιο για την καθυστέρηση, και δημοσιεύματα του Σεπτεμβρίου έγραφαν ότι το προτίθεται. Αν οι συνθήκες ήταν γνωστές από τον διαγωνισμό, όπως έγραφε η επιστολή της 6ης Μαΐου, η καθυστέρηση είναι δική του. Αυτή η διαφορά είναι ο λόγος που το ποια εκδοχή επικρατεί έχει κόστος για τον φορολογούμενο, όχι μόνο για τους κατοίκους.

Τι κέρδισαν οι κάτοικοι

Το δικαίωμα να δουν τα έγγραφα δεν το έδωσε η καλή θέληση, το έδωσε ο Αστικός Κώδικας. Το άρθρο 902 ΑΚ δίνει σε «όποιον έχει έννομο συμφέρον να πληροφορηθεί το περιεχόμενο ενός εγγράφου που βρίσκεται στην κατοχή άλλου» το δικαίωμα να απαιτήσει την επίδειξη ή αντίγραφό του, όταν το έγγραφο πιστοποιεί έννομη σχέση που αφορά και αυτόν. Ο ιδιοκτήτης που βλέπει ρωγμές από το έργο έχει τέτοιο συμφέρον. Το δικαστήριο το δέχθηκε ως προσωρινή διαταγή, δηλαδή ως κατεπείγον, πριν από τη συζήτηση των ασφαλιστικών μέτρων.

Με τα έγγραφα στο χέρι, ο κάτοικος μπορεί να τεκμηριώσει τη ζημιά του: η γενική διάταξη της αδικοπραξίας, άρθρο 914 ΑΚ, θεμελιώνει αξίωση αποζημίωσης σε βάρος όποιου προκάλεσε παράνομα και υπαίτια τη ζημιά, και το άρθρο 138 του ν. 4412/2016 λέει ποιος είναι αυτός στα δημόσια έργα. Οι ρήτρες εμπιστευτικότητας της σύμβασης, που επικαλούνταν οι εταιρείες, δεσμεύουν τους συμβαλλόμενους, όχι το δικαστήριο.

Ποιος αποφασίζει για την επανεκκίνηση

Ο ανάδοχος υπέβαλε σχέδιο ασφαλούς επανεκκίνησης τον Σεπτέμβριο. Την έγκριση τη δίνει η Ελληνικό Μετρό, η ανώνυμη εταιρεία του Δημοσίου που είναι ο κύριος του έργου και το επιβλέπει. Η «ανεξάρτητη επιτροπή» με τον Βρετανό εμπειρογνώμονα που ανακοίνωσε ο υπουργός δεν προβλέπεται από τον νόμο, είναι πολιτική δέσμευση για το πώς θα αποφασίσει η εταιρεία. Ο υφυπουργός Νίκος Ταχιάος έχει δηλώσει ότι ενημερώθηκε τον Ιούλιο. Η επιστολή της Ελληνικό Μετρό προς τον ανάδοχο έχει ημερομηνία 6 Μαΐου.

Για τους κατοίκους το ερώτημα είναι πρακτικό: αν ο μετροπόντικας ξεκινήσει πριν επισκευαστούν τα κτίρια και προκληθεί νέα ζημιά, η ευθύνη του αναδόχου κατά το άρθρο 138 δεν αλλάζει, αλλά η έγκριση της επανεκκίνησης από τον κύριο του έργου θα μετρήσει στο ποιος φταίει για τη διακοπή και την καθυστέρηση.

Τι ακολουθεί

Οι επισκευές, κατά το υπουργείο, ξεκινούν τώρα. Οι τελικές εκθέσεις του ΤΕΕ ως το τέλος του έτους. Η απόφαση για την επανεκκίνηση μετά τη γνώμη της επιτροπής. Οι κάτοικοι έχουν τα έγγραφα και μπορούν να προχωρήσουν σε αγωγές αποζημίωσης ή σε ασφαλιστικά μέτρα για να μην ξεκινήσει το έργο πριν τα μέτρα. Στη Βουλή έχουν κατατεθεί ερωτήσεις, και η αντιπολίτευση ζητά να δημοσιευθεί όλη η αλληλογραφία Ελληνικό Μετρό και κοινοπραξίας από τον Απρίλιο.

Ό,τι λένε το υπουργείο, η εταιρεία και η κοινοπραξία για το αν έγινε «λάθος» δεν το κρίνει ο νόμος, το κρίνουν οι πραγματογνωμοσύνες. Από τις 8 Οκτωβρίου αυτές τις βλέπουν και οι κάτοικοι.

Τι προβλέπει ο νόμος

1. ν. 4412/2016, άρθρο 138 παρ. 9 (όπως ισχύει μετά τον ν. 4782/2021)Ο ανάδοχος υπέχει την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη για κάθε ζημία που προκαλείται προς οιονδήποτε από την εκτέλεση του έργου. Σχετικά με τη λήψη μέτρων ασφαλείας είναι υποχρεωμένος να εκπονεί με ευθύνη του κάθε σχετική μελέτη και να λαμβάνει μέτρα προστασίας σύμφωνα με το Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας.
2. ν. 4412/2016, άρθρο 138 παρ. 15Ο ανάδοχος έχει την υποχρέωση να προστατεύει τις υπάρχουσες κατασκευές και εκμεταλλεύσεις από κάθε βλάβη ή διακοπή λειτουργίας τους.
3. ν. 4412/2016, άρθρο 138 παρ. 7Στις δαπάνες του αναδόχου περιλαμβάνονται οι δαπάνες αποζημιώσεων ζημιών στο προσωπικό του, στον κύριο του έργου ή σε οποιονδήποτε τρίτο.
4. Αστικός Κώδικας, άρθρο 902 (επίδειξη εγγράφου)Όποιος έχει έννομο συμφέρον να πληροφορηθεί το περιεχόμενο ενός εγγράφου που βρίσκεται στην κατοχή άλλου έχει δικαίωμα να απαιτήσει την επίδειξη ή και αντίγραφό του, αν το έγγραφο συντάχθηκε για το συμφέρον αυτού που το ζητεί ή πιστοποιεί έννομη σχέση που αφορά και αυτόν ή σχετίζεται με διαπραγματεύσεις που έγιναν σχετικά με τέτοια έννομη σχέση.

Στο ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ

Οι νόμοι πίσω από την είδηση, πώς τους ψήφισαν τα κόμματα, και πού να ψάξεις παραπέρα.

Ρώτησε το ΝΟΜΟΠΡΙΣΜΑ

Ποιοι νόμοι του αρχείου τροποποίησαν τον ν. 4412/2016 για τις δημόσιες συμβάσεις;Τι προβλέπει το αρχείο για αποζημιώσεις πολιτών από δημόσια έργα ή από την κρατική αρωγή;

Διάβασε ακόμη

• Τι σου χρωστάει το κράτος → παροχές που ψηφίστηκαν και περιμένουν απόφαση
• Ψιλά γράμματα: έργα → άσχετες διατάξεις σε νόμους για υποδομές

nomoprisma.ai

Συμπέρασμα από nomoprisma.ai

Το μοτίβο είναι γνωστό από κάθε μεγάλο έργο: η πληροφορία πηγαίνει πρώτα στον ανάδοχο και στον κύριο του έργου, και τελευταία σε αυτόν που ζει πάνω από τη σήραγγα. Ο νόμος δίνει στον κάτοικο δικαίωμα στα έγγραφα, αλλά χρειάστηκε δικαστήριο για να ασκηθεί. Μια διάταξη που θα υποχρέωνε τον κύριο δημόσιου έργου να δημοσιεύει τις μετρήσεις καθιζήσεων σε πραγματικό χρόνο δεν υπάρχει.

Η διαμάχη «γεωλογία ή ανάδοχος» δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, είναι λογαριασμός: αν περάσει η εκδοχή των «μη αναμενόμενων» συνθηκών, η αποζημίωση για τη διακοπή πηγαίνει στον φορολογούμενο. Το ότι η εταιρεία του Δημοσίου έγραψε τον Μάιο το ένα και ανακοίνωσε τον Ιούλιο το άλλο είναι το σημείο που αξίζει κοινοβουλευτικό έλεγχο, περισσότερο από το ποιος ενημερώθηκε πότε.

Αυτόματη ανάλυση πάνω στα στοιχεία του θέματος. Δεν είναι νομική συμβουλή.

Πηγές

1. Το Βήμα
2. TheTOC
3. Εφημερίδα των Συντακτών (η επιστολή)
4. Εφημερίδα των Συντακτών (δήλωση Δήμα)
5. Εφημερίδα των Συντακτών (ανακοίνωση ΕΛΑΣ)

Newsletter · κάθε πρωί

Ο νόμος της ημέρας, στο email σου

Τα μεγάλα θέματα της ημέρας με την ετυμηγορία τους, σε ένα σύντομο email. Δωρεάν. Διαγραφή με ένα κλικ.

Το email σου Γράψου

Θα σου στείλουμε ένα email επιβεβαίωσης. Απόρρητο

Νομική ανάγνωση της επικαιρότητας, όχι νομική συμβουλή. Για όσους εμπλέκονται ισχύει το τεκμήριο αθωότητας και δεν δημοσιεύονται ονόματα ιδιωτών. Βρήκατε λάθος; Πώς διορθώνουμε. Το κείμενο και σε Markdown.